Cytaty

Tak to wygląda: tam, gdzie ludziom nie wystarczy ich rozum i rozsądek, muszą sobie znaleźć jakiś autorytet, noetycznie często dość wątpliwy; chcą mieć wiarę i pewność, skądkolwiek można by jej zaczerpnąć. Stąd ślepe zaufanie, zabobon, klerykalizm; stąd w polityce mityczna i mistyczna wiara w kolektywne hasła. Masa i epoka chcą tego i tego, żądają tego i tego, i basta. Teoria wygodna także dla dyktatorów i demagogów. Ma się rozumieć, trzeba tu rozróżniać dwie rzeczy. Pojęcia kolektywne, jak naród, państwo, kościół, klasa, duch czasu dla większości ludzi są zbyt skomplikowane albo raczej niemożliwe do wyobrażenia sobie; muszą je uprościć, sprowadzić do jakiejś formuły, którą później będą uważać za obowiązujący wyraz tego kolektywu. Po prostu w dość prymitywny sposób antropomorfizowali niebo, przyrodę i tym podobne. A ta kolektywna mistyka często nie jest niczym innym niż zamaskowanym egoizmem — na przykład egoizm grupy, partii, klasy. Ludzie przypisują sobie jedynie słuszne poczucie i rozumienie narodu, ojczyzny, czasów; inni, przede wszystkim ci bardziej krytyczni, ich zdaniem tego właściwego poczucia i zrozumienia nie mają, są reakcjonistami, zdrajcami i tak dalej.

Karel Čapek, Rozmowy z Tomášem Garriguem Masarykiem, tłum. Andrzej Czcibor-Piotrowski, Leszek Engelking, Książkowe Klimaty, 2015

Często, niemal co dzień mówię sobie: jeszcze trzydzieści lat spokojnego, rozsądnego i pracowitego rozwoju, a nasze państwo stanie się bezpieczne […]

Karel Čapek, Rozmowy z Tomášem Garriguem Masarykiem, tłum. Andrzej Czcibor-Piotrowski, Leszek Engelking, Książkowe Klimaty, 2015

Ten kryzys mnie specjalnie nie zaskakuje, co więcej, ja go przewidywałem. Znanym faktem jest, że Jan Paweł II zapraszał kilkunastu uczonych na wakacyjne spotkania, dyskusje. Przed drugą wizytą w Polsce zwrócił się do nas, do kilku osób – był wśród nich późniejszy biskup Życiński i kilku profesorów, głównie z UJ – z prośbą o analizę sytuacji w Polsce, także Kościoła. Papież chciał się przygotować do tej wizyty. Napisaliśmy papieżowi: stan Kościoła w Polsce jest zły, duchowieństwo jest nieprzygotowane intelektualnie i duszpastersko do zmian, do wolności. To, że Kościół jest prześladowany, chroni go. Kiedy ten czynnik odpadnie, dojdzie do laicyzacji. Część z tych listów została opublikowana niedawno w dostępnym w sieci piśmie Polskiej Akademii Umiejętności, które nosi tytuł „PAUza Akademicka”. Doszliśmy do wniosku, że czas, żeby to upublicznić. Nie wiem, czy Ojciec Święty z tego skorzystał, czy uwierzył naszym analizom, ale tam to wszystko jest napisane: że kleryków w seminariach będzie coraz mniej, że będzie laicyzacja. Ja osobiście myślałem, że po upadku komunizmu ten proces nastąpi szybciej; nastąpił z opóźnieniem, ale może z większą siłą.

Ks. prof. Michał Heller w rozmowie z Jerzym Baczyńskim, Polityka, 30 marca 2021

Nie kłam

Posted on: 31 marca, 2021

Kłamać i przesadzać — to najgorsza propaganda. Przytoczę przykład: kiedy nasz przyjaciel Seton-Watson w młodych latach pracował nad kolejną rozprawą historyczną o kalwinistach na Węgrzech, nie miał — jak zresztą nikt w Europie zachodniej — pojęcia o narodowościowej polityce Węgrów; lubił Węgrów. Kiedy zbierał w Peszcie materiały, natrafił na jakieś dokumenty dotyczące Słowaków i zapytał o nich: chętnie by do nich pojechał. Nie ma żadnych Słowaków, powiedzieli mu Węgrzy, to ledwie kilku pasterzy w górach. Ale pan Seton poznał kilku Słowaków; od nich dowiedział się więcej i wybrał się więc na Słowację, aby się przekonać. Po powrocie do Wiednia oświadczył Steedowi z oburzeniem w oczach: „Proszę sobie wyobrazić, że ci Węgrzy mnie okłamali, okłamali!”. I to sprawiło, że zaczął studiować narodowe problemy Słowaków i Jugosłowian i stał się autorytetem w sprawach madziaryzacji i polityki węgierskiej. Kłamstwo nie opłaca się ani w polityce, ani w życiu codziennym.

Karel Čapek, Rozmowy z Tomášem Garriguem Masarykiem, tłum. Andrzej Czcibor-Piotrowski, Leszek Engelking, Książkowe Klimaty, 2015

Opponents of women teachers were still to be heard in many communities, but they were often easily silenced when it was pointed out that women teachers could be paid one third or one half as much as men. Here was one answer to the great American quest to educate everybody but to do it cheaply. By 1860 women teachers outnumbered men in some states, and the Civil War accelerated the replacement of men. By 1870 it is estimated that women constituted almost sixty per cent of the teaching force, ant their numbers were increasing rapidly.

Richard Hofstadter, Anti-intellectualism in American Life, Knopf, 1963

Rewolucja i wojna nie obejdą się bez przebiegłości, bez kłamstwa. Bardzo to naiwne: podkreślać podczas wojny i rewolucji tylko heroizm. Achilles nie istniałby bez Ulissesa. Dlatego stan społeczeństwa bez wojen i rewolucji będzie moralnie wyższy. […]

Skądinąd dziwna to rzecz, że ludzie tak chętnie się okłamują, wiedzą wszystko o sobie, a jednak wierzą. Kłamstwo, fałsz — to rodzaj gwałtu; dlatego kłamstwa jako środka ochronnego musi być jak najmniej; przekonałem się w praktyce, że także w rebelii prosta droga jest najkrótsza.

Karel Čapek, Rozmowy z Tomášem Garriguem Masarykiem, tłum. Andrzej Czcibor-Piotrowski, Leszek Engelking, Książkowe Klimaty, 2015

Nowy ambasador Wielkiej Brytanii w Berlinie, sir Eric Phipps, utrzymywał w listopadzie 1933, że nie można traktować kanclerza Rzeszy ot tak po prostu jako autora Mein Kampf, gdyż w przeciwnym razie „logika” nakazywałaby „wdrożyć politykę prewencyjnego uderzenia”. Z drugiej strony, argumentował, nie można sobie pozwolić na ignorowanie Hitlera: „Czyż więc nie byłoby rozsądnie jakoś spętać tego przerażająco dynamicznego człowieka? To znaczy spętać paktem, na którym znalazłby się jego podpis, złożony dobrowolnie i dumnie?”

Volker Ullrich, Hitler. Narodziny zła 1889-1939, tłum. Michał Antkowiak, Prószyński i S-ka, 2016 

Rząd podjął też inne działania w celu odciążenia rynku pracy. Przykładowo w ramach pierwszego programu Reinhardta wprowadzono „pożyczkę małżeńską” (Ehestandsdarlehen): nowożeńcom przysługiwała nieoprocentowana pożyczka w wysokości do 1000 reichsmarek – wszelako pod warunkiem że kobieta z dniem zawarcia małżeństwa rezygnowała z aktywności zawodowej. Jednocześnie reżim prowadził kampanię przeciwko tak zwanemu podwójnemu zarobkowaniu, mającą wyprzeć aktywne zawodowo kobiety z rynku pracy.

Volker Ullrich, Hitler. Narodziny zła 1889-1939, tłum. Michał Antkowiak, Prószyński i S-ka, 2016 

Skrót

Posted on: 25 marca, 2021

Skrót „NSDAP” doczekał się wkrótce nowego, kpiarskiego rozwinięcia: Na, suchst duauch’n Pöstchen, czyli: „I co, też szukasz posadki”.

Volker Ullrich, Hitler. Narodziny zła 1889-1939, tłum. Michał Antkowiak, Prószyński i S-ka, 2016 

„Wspaniały jest ten naród niemiecki!” – tak Erich Ebermayer skomentował końcową wyborczą statystykę. „Klasa robotnicza, mimo wszystkich przeciwności, trwa niewzruszenie przy swoim kierownictwie. Katolicy niewzruszenie stoją murem przy swoim Kościele. Istnieją jeszcze prawdziwi demokraci! 48,2% wyborców miało odwagę zagłosować przeciwko Hitlerowi albo zostać w domu. […]”

Volker Ullrich, Hitler. Narodziny zła 1889-1939, tłum. Michał Antkowiak, Prószyński i S-ka, 2016